Applied Behavior Analysis (Amaliy xulq-atvor tahlili) dunyoda autizm spektridagi bolalar bilan ishlashda eng samarali deb tan olingan metodlardan biridir. Ushbu metodika nutqni shunchaki mexanik takrorlash emas, balki ijtimoiy muloqot vositasi sifatida shakllantirishga yo'naltirilgan.
Metodikaning 5 ta asosiy bosqichi
- Muloqotga tayyorgarlik: Bolaning qiziqishlarini aniqlash va motivatsion stimullarni tanlash (o'yinchoqlar, sevimli mashg'ulotlar).
- Mand-trening (So'rash ko'nikmasi): Bolani o'zi xohlagan narsani so'z yoki ishora orqali so'rashga o'rgatish. Bu nutqiy faollikning asosi hisoblanadi.
- Takt-trening (Nomlash): Atrofdagi predmetlar va harakatlarni to'g'ri nomlash ko'nikmalarini shakllantirish.
- Ekho-reaksiya: Tovush va so'zlarni eshitish orqali aniq takrorlash (artikulyatsion mashqlar bilan birgalikda).
- Intraverbal muloqot: Savollarga javob berish va suhbatni davom ettirish ko'nikmalarini umumlashtirish.
Mutaxassis tavsiyasi
ABA metodikasini qo'llashda eng muhim qoida — bu izchillikdir. Har bir kichik muvaffaqiyat darhol ijobiy mustahkamlanishi (rag'batlantirilishi) shart. Shundagina bolada muloqot qilishga nisbatan ichki ehtiyoj paydo bo'ladi.
Ota-onalar uchun tavsiyalar
Sodda gapiring: Bolaga murakkab jumlalar o‘rniga bir yoki ikki so‘zdan iborat aniq ko‘rsatmalar bering.
Kutishni o‘rganing: Bolaga savol bergandan so‘ng kamida 5-10 soniya kuting. U axborotni qayta ishlashi uchun vaqt kerak.
Tabiiy muhitdan foydalaning . Mashg‘ulotlarni faqat stol ustida emas, balki o‘yin maydonchasida, ovqatlanish paytida yoki cho‘milayotganda o‘tkazing.
Muhim eslatma: Har bir bola individualdir. ABA dasturi mutaxassis (xulq-atvor tahlilchisi) tomonidan bolaning kuchli va zaif tomonlarini o‘rgangan holda shaxsiylashtirilgan bo‘lishi shart.